Chặng đầu của ca đóng chỉ dài 10 phút nhưng quyết định toàn bộ chất lượng số liệu của ngày hôm đó. Nguyên tắc duy nhất cần nhớ: không chốt số liệu bằng trí nhớ. Cái gì không được ghi trong ca thì sáng mai chỉ còn là lời kể.
Ba việc của chặng 0–10 phút
- Ngưng nhận món đúng giờ. Bảng last order phải đặt ở chỗ khách thấy được từ lúc bước vào, không phải lúc gọi món.
- Đối soát POS với đơn giao hàng. In tổng kết cuối ngày, đối chiếu với từng ứng dụng giao hàng đang chạy.
- Ghi nhận đơn lỗi, huỷ, hoàn. Có lý do và có tên người xử lý.
Last order: đặt mốc trước giờ đóng cửa bao lâu
| Mô hình quán | Last order trước giờ đóng | Lý do |
|---|---|---|
| Take-away, quầy nhỏ | 10–15 phút | Khách không ngồi lại, dọn được ngay |
| Quán ngồi tại chỗ 40–120 chỗ | 30 phút | Cần thời gian để khách uống xong và dọn bàn |
| Quán có bếp, phục vụ món ăn | 45–60 phút | Bếp phải đóng trước quầy |
Mốc này nên in trên menu và dán ở cửa. Một quán đổi giờ last order tuỳ hứng theo lượng khách sẽ không bao giờ đóng ca đúng giờ, và nhân viên sẽ luôn có lý do chính đáng để giải thích vì sao hôm nay lại trễ.
Đối soát POS: bốn con số phải khớp
| Con số | Lấy từ đâu | So với |
|---|---|---|
| Tổng doanh thu | Báo cáo cuối ngày trên POS | Tổng ba phương thức thanh toán cộng lại |
| Tiền mặt | Báo cáo POS | Tiền đếm thực tế trong ngăn kéo |
| Thẻ | Báo cáo POS | Tổng kết cuối ngày của máy POS ngân hàng |
| Ví và ứng dụng | Báo cáo POS | Tổng kết trên từng ứng dụng ví, từng app giao hàng |
Phần đối chiếu tiền mặt và ví thuộc chặng sau và được tách riêng ở bài đối soát ba nguồn cuối ngày. Ở chặng này chỉ cần in phiếu và giữ nó nguyên vẹn cho tới lúc đối soát.
Đơn lỗi, huỷ, hoàn: ghi ba cột là đủ
| Loại | Ghi gì | Ví dụ |
|---|---|---|
| Đơn lỗi | Món, số lượng, nguyên nhân, người pha lại | 2 latte — sữa hỏng bọt — pha lại |
| Đơn huỷ | Món, số lượng, ai huỷ, huỷ trước hay sau khi pha | 1 cold brew — khách đổi ý — chưa pha |
| Đơn hoàn | Món, số tiền, hình thức hoàn, người duyệt | 1 combo — 85.000đ — hoàn tiền mặt — ca trưởng duyệt |
Ba cột này tưởng vụn vặt nhưng gộp lại một tháng sẽ chỉ thẳng vào chỗ đang chảy máu. Đơn lỗi tập trung vào một món nghĩa là công thức hoặc thiết bị có vấn đề. Đơn lỗi tập trung vào một ca nghĩa là người đó cần được kèm lại.

Số ly bán ra: con số bị bỏ quên
Hầu hết quán chốt doanh thu mà không chốt sản lượng. Nhưng số ly cà phê bán ra trong ngày mới là con số dùng để kiểm tra hai thứ:
- Hao hụt nguyên liệu. Lấy số ly nhân định lượng mỗi ly, so với lượng cà phê thực sự trừ khỏi kho trong ngày. Chênh quá 8–10% là có chuyện — hoặc định lượng trôi, hoặc xay bỏ quá nhiều, hoặc thất thoát.
- Giá vốn thực. Con số này là đầu vào để tính giá vốn mỗi ly, cách tính đầy đủ nằm ở bài tính giá vốn một ly cà phê từ giá sỉ mỗi kilogram.
Khi tỉ lệ xay bỏ ăn mất biên lợi nhuận
Mỗi lần chỉnh cối là vài chục gam bột bỏ đi. Quán chỉnh cối ba bốn lần mỗi ngày vì cỡ xay trôi liên tục sẽ mất 200–400g cà phê mỗi tuần chỉ riêng cho việc chỉnh máy. Nguyên nhân thường không phải cối kém mà là hạt không đều giữa các lô, hoặc hạt hút ẩm vì bao bì không kín. Đây là điểm nên kiểm tra ở nhà cung cấp trước khi kiểm tra ở barista.
Mẫu phiếu chốt bán rút gọn
| Mục | Số liệu |
|---|---|
| Giờ ngưng nhận món | |
| Tổng doanh thu POS | |
| Số giao dịch | |
| Số ly cà phê bán ra | |
| Đơn lỗi / huỷ / hoàn | |
| Người chốt |
Câu hỏi thường gặp
Đơn giao hàng về sau khi đã in POS thì xử lý sao?
Ghi tay vào mặt sau phiếu, kèm giờ và mã đơn, rồi cộng vào lúc đối soát. Không in lại phiếu tổng kết — hai phiếu cùng một ngày là nguồn nhầm lẫn lớn nhất.
Có nên để nhân viên tự huỷ đơn trên POS không?
Nên giới hạn: nhân viên được huỷ đơn chưa pha, ca trưởng mới được huỷ đơn đã pha hoặc hoàn tiền. Phân quyền này có sẵn trên hầu hết phần mềm bán hàng.
Quán không dùng POS, ghi sổ tay thì làm thế nào?
Vẫn giữ đủ bốn con số: tổng thu, tiền mặt, chuyển khoản, số ly. Sổ tay không phải vấn đề — vấn đề là chốt bằng trí nhớ.
Bước tiếp theo. Chốt xong số liệu thì tới phần nặng nhất của ca đóng: vệ sinh máy pha và máy xay cuối ca.
Cần đối chiếu số liệu bán ra với chi phí nguyên liệu, xem thêm sản lượng mỗi tháng và bậc giá sỉ cà phê.
